Vogels op Spitsbergen

In de winter is het doodstil. Geen fladder, geen gejank, geen gekrijs. Maar zodra de zon terugkomt en het ijs smelt, gebeurt er iets magisch: het luchtruim boven Spitsbergen komt tot leven. Kolonies van tienduizenden vogels keren terug uit alle windrichtingen. Nestelen, broeden, schreeuwen, scharrelen in de kliffen, op de toendra, aan het water.

Welke vogels leven op Spitsbergen?

Spitsbergen telt meer dan 30 soorten broedvogels. Sommige zijn maar een paar weken per jaar aanwezig, andere blijven de hele winter. Hieronder een greep uit de meest opvallende bewoners:

Sneeuwhoen (Lagopus muta hyperborea)

De Spitsbergen-sneeuwhoen is een echte overlever. Terwijl andere vogels naar warmere oorden trekken, blijft hij het hele jaar in de kou. In de winter zie je hem bijna opgaan in het landschap met zijn witte verenkleed, in de zomer verraden de bruine vlekken zijn aanwezigheid tussen de rotsen. Dit taaie vogeltje wroet zelfs bij -30 °C nog naar voedsel onder de sneeuw. Een klein maar bijzonder symbool van veerkracht in het hoge noorden.

Heel het jaar op Spitsbergen aanwezig
In de winter herken je de sneeuwhoen aan zijn witte “sneeuwboots”
In de zomer kleurt zijn verenkleed bruin en gevlekt, zodat hij perfect opgaat in het kale, rotsachtige landschap.
Beste plek: Alkefjellet, Fuglehuken, Smeerenburg

Papegaaiduiker (Fratercula arctica)

Alsof hij uit een animatiefilm is weggelopen. Felgekleurde snavel, sullige vleugelslag, starende oogjes. Maar vergis je niet: hij is een meesterduiker. In de zomer broeden ze in holen in de kliffen, vaak met duizenden tegelijk. Je hoort ze al voor je ze ziet en dan flitsen ze ineens langs, laag over het water, op weg naar vis.

De clown van het poolgebied
Komt half mei aan, broedt in holen op kliffen
Herkenbaar aan zijn kleurrijke snavel en wiebelige vliegstijl
Beste plek: Alkefjellet, Fuglehuken, Smeerenburg

Kleine Alk (Alle alle)

Ze lijken klein en onhandig, maar vliegen als straaljagers en duiken als profs. De kleine alk is zwart-wit, nerveus en overal tegelijk. Vooral ’s avonds hoor je ze in koor brommen, alsof er een brommer in de rotsen zit. Broedt in enorme kolonies, soms tot ver boven je hoofd.

Klein, zwart-wit, superdruk in de lucht
Broedt in kolossale aantallen op rotshellingen
Duikt naar vis, zwemt als een kogel onder water
Geluid: een soort rollend geknor

Noordse stormvogel (Fulmarus glacialis)

Hij lijkt op een meeuw, maar is veel stoerder. Hij zweeft moeiteloos boven de golven, urenlang zonder te klappen met zijn vleugels. Broedt hoog in de kliffen en kan oud worden tot wel 40 jaar. En als hij zich bedreigd voelt: dan spuugt hij maagolie. Echt.

Lijkt op een meeuw, maar is familie van de albatros
Vliegt moeiteloos boven ruige zee
Spuugt stinkende maagolie als verdediging (geen grap)

Eidereend (Somateria mollissima)

Zacht, rond en verrassend sociaal. De eidereend is de enige die je soms midden in Longyearbyen ziet broeden: lekker warm naast een huis of brandtrap. Mannetjes hebben een fluweelzachte roep, vrouwtjes zorgen voor de kuikens. Hun dons is wereldberoemd, maar de vogels zelf zijn dat eigenlijk ook waard.

De klassieke donsleverancier (maar beschermd)
Broedt graag in de buurt van mensen en nederzettingen
Mannetjes roepen zacht “wóe-hoe”
Dons wordt soms nog verzameld door locals (ethisch!)

Ivoormeeuw (Pagophila eburnea)

Zeldzaam. Stil. Wit als vers ijs. Deze vogel laat zich niet snel zien, maar als je er één spot, dan weet je het: dit is puur pool. Ze zweven vaak boven kadavers of achter ijsberen aan, op zoek naar restjes. IJskoud, maar prachtig.

Volledig wit, zeldzaam en mysterieus
Symbool van de echte poolgebieden
Te zien rond kadavers, afval of zee-ijs
Als je er één ziet: stil blijven en genieten

Andere opvallende soorten:

Rotspieper
Rosse franjepoot
Grauwe franjepoot
Grote burgemeester
Steenloper
Sneeuwgors (blijft soms in de winter)
Brandgans
Dwergmeeuw
Grote jager (pas op: broedende jagers vallen aan!)

Beste plekken om vogels te zien op Spitsbergen

Alkefjellet (kliffen met duizenden alken, papegaaiduikers, stormvogels)
Fuglefjella (letterlijk: vogelbergen)
Kapp Lee en Smeerenburg (kolonies op strand en rotspunt)
Longyearbyen zelf (eiders, sneeuwgorzen, brandganzen)

Beste tijd om vogels te zien op Spitsbergen

Mei – begin augustus: broedseizoen, drukte, nestgedrag
Augustus – september: kuikens, vlieglessen, migratie
Oktober – april: vrijwel stil en leeg, alleen sneeuwgorzen en enkele meeuwen blijven