Noorderlicht op Spitsbergen

Wil je speciaal naar Spitsbergen voor het noorderlicht? Plan je reis dan tussen begin oktober en half maart.

De beste kans op het aanschouwen van dit natuurwonder heb je vooral in november, december en januari. Gedurende deze maanden is het dag en nacht donker op Spitsbergen, waardoor het noorderlicht zelfs overdag te zien kan zijn. Een adembenemende ervaring die je niet snel zult vergeten!

Wat houdt KP-index in?

Voor velen staat het zien van het noorderlicht bovenaan hun bucketlist. Dit betoverende natuurverschijnsel, met groen en paars licht dat danst aan de hemel, ontstaat door zonnewind, explosies op de zon die geladen deeltjes het universum in slingeren. Hoe heftiger de explosie, hoe feller het noorderlicht kan zijn.

Er zijn verschillende apps die voorspellen hoe groot de kans is om het noorderlicht te zien, maar het belangrijkste blijft een heldere hemel. De KP-index, die de zonneactiviteit aangeeft, speelt ook een cruciale rol. Deze index varieert van 0 (geen activiteit) tot 9 (extreme zonnestorm), waarbij de kans op een spectaculair schouwspel bij een KP 9 enorm groot is. Hoewel een hoge KP-index de kans vergroot, is de locatie ook van essentieel belang. Het noorderlicht is namelijk niet overal gelijk zichtbaar, zelfs als de KP-index hoog is.

Wat is de BZ-waarde en waarom is die belangrijk voor het noorderlicht?

Naast de bekende KP-index speelt de BZ-waarde een belangrijke rol bij het ontstaan van het noorderlicht op Spitsbergen.De BZ-waarde geeft aan hoe het magnetisch veld van de zonnewind staat ten opzichte van het magnetisch veld van de aarde. Dat klinkt technisch, maar het principe is eenvoudig. Wanneer de BZ-waarde negatief is, staat het aardmagnetisch veld als het ware open. De energie van de zon kan dan de atmosfeer binnendringen en daar het noorderlicht veroorzaken. Hoe lager (meer negatief) de BZ-waarde, hoe gunstiger de omstandigheden. Is de BZ-waarde positief, dan blijft het magnetisch veld gesloten. In dat geval wordt de zonne-energie grotendeels tegengehouden en is de kans op zichtbaar noorderlicht klein, zelfs als de KP-index hoog is.

Hoe lees je de BZ-waarde in de praktijk?

• Een BZ-waarde onder 0 is gunstig

• Waarden onder –2 vergroten de kans aanzienlijk

• Hoe langer de BZ-waarde negatief blijft, hoe groter de kans op zichtbaar noorderlicht

Kort samengevat: De KP-index laat zien hoe actief de zon is, maar de BZ-waarde bepaalt of die energie de aarde daadwerkelijk bereikt. Juist op Spitsbergen, dat onder de aurora-ovaal ligt, is de BZ-waarde daarom vaak belangrijker dan een hoge KP-index.

Fotograferen van het noorderlicht op Spitsbergen

Het fotograferen van het noorderlicht is niet bijzonder moeilijk, maar de uitdaging ligt in het scherpstellen en het correct inrichten van je camera. Wanneer het noorderlicht fel genoeg is, kun je zelfs met een smartphone een foto maken. Toch zal je met een goede spiegelreflexcamera of systeemcamera veel betere resultaten behalen. Persoonlijk gebruik ik een Canon R8 met een groothoeklens, een ideale keuze voor het vastleggen van de uitgestrektheid van het noorderlicht.

Begin met het uitschakelen van de autofocus en de stabilizer, en zet je camera op een stevig statief. Bij fel noorderlicht kun je ISO 800 instellen, aangezien een lagere ISO zorgt voor minder ruis. Gebruik een sluitertijd van 10 tot 15 seconden en kies een zo laag mogelijke diafragma (F getal) voor een goed belichte foto. Is het noorderlicht minder fel? Verhoog dan de ISO naar 1600 of 3200 en probeer de sluitertijd iets langer in te stellen. Dit blijft echter een beetje experimenteren, dus wees niet bang om verschillende instellingen uit te proberen.

Het scherpstellen kan lastig zijn, vooral wanneer je geen duidelijk zichtbare referentie hebt in het donker. Zet de live view aan op je display en probeer scherp te stellen op een bergtop of de sterren aan de hemel. Ik neem altijd een afstandsbediening mee, zodat ik niet telkens hoef te wachten op de zelfontspanner. Zo kun je je volledig concentreren op het vastleggen van het moment zonder onderbrekingen!

Camera-instellingen

Diafragma: (f/stop): Gebruik de laagst mogelijke f-waarde, zoals f/2.8 of wijder (kleiner getal), om zoveel mogelijk licht te vangen.

ISO: Begin rond ISO 1600-3200 en pas deze aan. Een hogere ISO maakt de foto lichter, maar kan meer ruis veroorzaken, dus je moet een balans vinden met een kortere sluitertijd.

Sluitertijd: Dit varieert tussen de 5 en 25 seconden. Snel bewegend noorderlicht: Gebruik een kortere sluitertijd om beweging vast te leggen en onscherpte te voorkomen. Langzaam bewegend noorderlicht: Gebruik een langere sluitertijd.

Scherpstelling: Schakel over naar handmatige focus en stel scherp op ‘oneindig’.

Bestandsindeling: Sla je foto’s op in RAW-formaat, wat meer flexibiliteit biedt in de nabewerking.

Apparatuur & Voorbereiding

Statief: Gebruik altijd een statief om cameratrillingen en onscherpte te voorkomen, vooral bij langere sluitertijden.

Lens: Een groothoeklens is ideaal om een groot deel van de hemel vast te leggen.

Zelfontspanner: Gebruik een korte timer (bijvoorbeeld 2-10 seconden) om de foto pas te maken nadat je camera stil is komen te staan.

Witbalans: Pas je witbalans aan, bijvoorbeeld naar 3500K, om de kleuren natuurlijker te laten overkomen, in plaats van de automatische instelling.

Aurora Apps

Op Spitsbergen maak ik gebruik van twee apps die elkaar goed aanvullen: de ene geeft de beste plekken aan om het noorderlicht te spotten, terwijl de andere de bewolking, BZ-waarde en de KP-index voor de komende uren toont. Je kunt zelfs meldingen instellen wanneer de index een bepaald niveau bereikt.

Aurora Pro

Deze app is handig omdat ze aangeven hoe groot de kans is op een heldere hemel en een duidelijke vermelding van de KP index voor de komende uren. 

Northern Eye Aurora

Deze app is makkelijk omdat hij de exacte locatie van het noorderlicht aangeeft.